UZSE aksiya va obligatsiyalari uchun narx ogohlantirishi

Har kuni narxlarni qoʻlda tekshirish charchatadi, koʻp qimmatli qogʻozlar vaqti-vaqti bilan savdo qilinadigan bozorda esa aynan muhim kunni oʻtkazib yuborish oson. Finmind narx ogohlantirishlari siz uchun aksiya yoki obligatsiyani kuzatib boradi va siz belgilagan shart bajarilganda bildirishnoma yuboradi.

Ushbu qoʻllanmada nimalarni sozlash mumkinligi, ogohlantirishlar qanchalik tez-tez tekshirilishi, imtiyozli aksiya va obligatsiyalar qanday hisobga olinishi, bildirishnomalar qayerga kelishi va funksiya qancha turishi haqida soʻz boradi.

Finmind narx ogohlantirishi nimani kuzata oladi

Ogohlantirishlar ilovadagi Ogohlantirishlar sahifasida, «Aqlli ogohlantirishlar» sarlavhasi ostida joylashgan. Har bir ogohlantirish bitta qimmatli qogʻoz va bitta qoidani birlashtiradi. Qoidalar quyidagilar:

• Narx chegaradan yuqori/past. Soʻnggi tekshiruvda narx siz belgilagan darajadan yuqori yoki past boʻlsa ishga tushadi.
• Narx darajani kesib oʻtadi. Tekshiruv narx oldingi tekshiruvdan beri darajangizni kesib oʻtganini aniqlaganda bir marta ishga tushadi. Uni faqat yuqoriga yoki faqat pastga yoʻnalish bilan cheklash mumkin.
• Kunlik oʻzgarish belgilangan foizdan oshadi. Bugungi oʻzgarish siz belgilagan foizga yetganda ishga tushadi. Bugun savdo qilinmagan aksiya uchun bu qoida ishlamaydi.
• Davr ichidagi oʻzgarish belgilangan foizdan oshadi. Narx siz tanlagan kunlar davri (2 dan 365 gacha) ichida shuncha oʻzgarganda ishga tushadi.
• Hajmning keskin oshishi. Bugungi hajm maʼlum davrdagi oʻrtacha kunlik hajmdan siz belgilagan karralikdan (1 dan katta) kam boʻlmaganda ishga tushadi.
• 52 haftalik yangi eng yuqori yoki eng past narx. Narx soʻnggi bir yilda saqlangan barcha yopilish narxlaridan oshganda (yoki pastga tushganda) ishga tushadi.
• Tarixiy yangi eng yuqori yoki eng past narx. Narx Finmindda ushbu qimmatli qogʻoz boʻyicha qayd etilgan barcha yopilish narxlaridan oshganda (yoki pastga tushganda) ishga tushadi.
• Narx SMA chizigʻini kesib oʻtadi. Narx siz belgilagan kunlar soni boʻyicha oddiy sirpanuvchi oʻrtachani (SMA) kesib oʻtganda ishga tushadi.
• Yangi korporativ axborot eʼlon qilindi. Kompaniya boʻyicha yangi korporativ axborot paydo boʻlganda ishga tushadi.

Tarixga asoslangan qoidalar ortidagi maʼlumotlar haqida ochiq gapiradi. Agar bir yildan kam yopilish narxlari saqlangan boʻlsa, 52 haftalik ogohlantirish buni aniq aytadi va haqiqatda solishtirilgan savdo kunlarini koʻrsatadi. Tarixiy ogohlantirish nechta savdo kuni tekshirilgani va ular qaysi sanagacha borishini aytadi, shuning uchun «tarixiy» har doim Finmindda mavjud boʻlgan butun tarixni anglatadi.

Imtiyozli aksiyalar va obligatsiyalar

Ogohlantirish yaratganingizda qimmatli qogʻoz tanlash maydoni listingdagi barcha qimmatli qogʻozlarni nomi, tikeri yoki ISIN boʻyicha qidiradi: oddiy aksiyalar, imtiyozli aksiyalar va obligatsiyalar. Har bir natijada Aksiya, Imtiyozli yoki Obligatsiya belgisi bor. Obligatsiya uchun narx oʻrniga uning nominal qiymati va oxirgi marta qachon savdo qilingani koʻrsatiladi.

Imtiyozli aksiyalar

Imtiyozli aksiya narxi uning oʻz ISIN kodi boʻyicha olinadi. Finmind imtiyozli aksiyangiz boʻyicha ogohlantirish ishga tushishini hal qilishda hech qachon oʻsha kompaniyaning oddiy aksiyasidan foydalanmaydi, shuning uchun ikkalasi turlicha harakatlansa ham ogohlantirishlaringiz chalkashmaydi. Imtiyozli aksiyalar uchun barcha qoidalar mavjud. Korporativ axborot qoidasi uchun openinfo.uz saytida emitent qayd etilgan boʻlishi kerak, aks holda bu qoida taklif qilinmaydi.

Obligatsiyalar

Obligatsiyalar uchun faqat uchta qoida bor: narx chegaradan yuqori/past, narx darajani kesib oʻtadi va kunlik oʻzgarish belgilangan foizdan oshadi. Sababi amaliy. UZSEdagi koʻp obligatsiyalar yiliga bir necha kungina savdo qilinadi, shuning uchun bitimlar ketma-ketligiga tayanadigan qoidalar (davr ichidagi oʻzgarish, hajmning keskin oshishi, 52 haftalik va tarixiy chegaralar, SMA kesishuvi) uchun solishtiradigan maʼlumot boʻlmaydi. Korporativ axborotni esa obligatsiya emas, emitent eʼlon qiladi.

Obligatsiyaga ogohlantirish qoʻyishda ikki narsa muhim:

1. Daraja nominalga nisbatan foiz emas, birja eʼlon qilganidek bitta obligatsiya uchun UZSdagi savdo narxidir. Nominal maʼlum boʻlsa, shakl uni misol bilan koʻrsatadi, shunda hisoblab olishingiz oson.
2. Soʻnggi 30 kun ichida savdo qilinmagan obligatsiya tekshirilmaydi. Ogohlantirish jim turib qolish oʻrniga «Yaqindagi narx yoʻq» deb koʻrsatadi, shunda nima uchun hech narsa boʻlmayotganini bilasiz.

Daraja tanlashdan oldin obligatsiya narxi uning kuponi va daromadliligi bilan qanday bogʻliqligini tushunmoqchi boʻlsangiz, obligatsiya daromadliligi, kupon va narx maqolasini oʻqing.

Ogohlantirishlar qanchalik tez-tez tekshiriladi

Ogohlantirishlar har 10 daqiqada tekshiriladi. Ish kunlari soat 09:30 dagi ochilishdan (Toshkent vaqti) kunlik yopilish holati olinadigan 17:00 gacha tekshiruv birjaning eng soʻnggi maʼlumotini oʻqiydi, u bitimlardan bir necha daqiqa kechikishi mumkin. Boshqa vaqtlarda soʻnggi 17:00 holati oʻqiladi.

Har bir ogohlantirishning kutish vaqti bor: bitta ogohlantirishdan keladigan ikki bildirishnoma orasidagi eng kam vaqt, daqiqalarda. Shakl 1,440 daqiqani (bir kun) taklif qiladi. Kutish vaqti qisqaroq boʻlsa, shart bajarilib turgan paytda xabarlar koʻproq keladi, uzunroq boʻlsa, xabarlar kamroq boʻladi.

Ogohlantirishlar roʻyxatida har birining holati (faol yoki toʻxtatilgan), kutish vaqti, oxirgi marta qachon ishga tushgani va qachon yaratilgani koʻrinadi. Istalgan ogohlantirishni istalgan vaqtda toʻxtatib turish, faollashtirish, tahrirlash yoki oʻchirish mumkin.

Ogohlantirishni qanday yaratish mumkin

1. Tizimga kiring va Ogohlantirishlar sahifasini oching.
2. «Yangi ogohlantirish» shaklida aksiya yoki obligatsiyani nomi, tikeri yoki ISIN boʻyicha qidiring va roʻyxatdan tanlang.
3. «Ogohlantirish qoidasi»ni tanlang. Faqat shu qimmatli qogʻozga mos qoidalar taklif qilinadi.
4. Qoidaga qarab maydonlarni toʻldiring: UZSdagi chegara, foiz, kunlardagi davr, hajm karraligi yoki yoʻnalish.
5. Kutish vaqtini belgilang yoki taklif qilinganini qoldiring.
6. «Ogohlantirish yaratish» tugmasini bosing. Ogohlantirish «Ogohlantirishlaringiz» roʻyxatida faol holatda paydo boʻladi.

Bildirishnomalar qayerga keladi

Ogohlantirish ishga tushganda Finmind uni Sozlamalar sahifasidagi Bildirishnomalar, Kanallar boʻlimida yoqilgan kanallar orqali yetkazadi:

• Ilova ichida: Finminddagi qoʻngʻiroqcha menyusi. Bu kanal standart holatda yoqilgan.
• Telegram: Finmind botidan ulangan Telegram chatingizga xabar. Standart holatda oʻchirilgan va ulangan chat talab qiladi.
• Elektron pochta: hisobingizdagi elektron pochta manziliga xat. Standart holatda oʻchirilgan.

Telegramdan foydalansangiz, botning /alerts buyrugʻi ogohlantirishlaringiz va ularning holatini koʻrsatadi, mini ilovada esa Narx ogohlantirishlari ekrani bor: unda ogohlantirishlarni koʻrish va oddiy «yuqoriroq» yoki «pastroq» ogohlantirishini yaratish mumkin. Chatni qanday ulash haqida Finmind Telegram boti va mini ilovasi maqolasida oʻqing.

Narx ogohlantirishlari bepulmi?

Yoʻq. Narx ogohlantirishlari pullik funksiya. Finmindda har bir pullik funksiya paket sifatida emas, alohida va maʼlum muddatga sotib olinadi. Amaldagi narx ilovadagi Funksiyalar sahifasida koʻrsatiladi, botning /features buyrugʻi ham uni koʻrsatadi. Bepul qoladiganlar: ochiq aksiya va obligatsiya sahifalari, portfel, simulyator va butun bozor boʻyicha buyurtmalar roʻyxati. Toʻliq manzara uchun pullik funksiyalar nima beradi maqolasini oʻqing.

Koʻp beriladigan savollar

Imtiyozli aksiyaga narx ogohlantirishi qoʻysa boʻladimi?

Ha. Imtiyozli aksiyalar qimmatli qogʻoz tanlash maydonida Imtiyozli belgisi bilan chiqadi, barcha qoidalarni qoʻllab-quvvatlaydi va narxi kompaniyaning oddiy aksiyasidan emas, oʻz ISIN kodi boʻyicha olinadi. Korporativ axborot qoidasi faqat shu qimmatli qogʻoz uchun openinfo emitenti qayd etilgan boʻlsa taklif qilinadi.

Nima uchun obligatsiya uchun faqat uchta qoida bor?

UZSEdagi koʻp obligatsiyalar yiliga bir necha kungina savdo qilinadi, shuning uchun davr ichidagi oʻzgarish, hajmning keskin oshishi, eng yuqori va eng past narxlar hamda SMA kesishuvi uchun solishtiradigan bitimlar boʻlmaydi. Shu sababli obligatsiyalar chegara, darajani kesib oʻtish va kunlik oʻzgarish qoidalarini qoʻllab-quvvatlaydi, soʻnggi 30 kunda savdo qilinmagan obligatsiya esa tekshirilmaydi.

Narx oʻzgarishi haqida qanchalik tez xabar olaman?

Ogohlantirishlar har 10 daqiqada tekshiriladi. Savdo kuni davomida tekshiruv birjaning eng soʻnggi maʼlumotini oʻqiydi, u bitimlardan bir necha daqiqa kechikishi mumkin, qolgan vaqtda esa 17:00 holati oʻqiladi. Keyin yetkazish siz yoqqan kanallarga bogʻliq: ilova ichida, Telegram yoki elektron pochta.

Ogohlantirish olish uchun Telegram kerakmi?

Yoʻq. Ilova ichidagi bildirishnomalar standart holatda yoqilgan, elektron pochtani ham yoqishingiz mumkin. Telegram ixtiyoriy boʻlib, chatni ulab, Sozlamalarda Telegram kanalini yoqqaningizdan keyingina xabar yetkazadi.