Oʻzbekistonda dividend va obligatsiya kuponiga soliq

«Toshkent» Respublika fond birjasi (UZSE)dagi kompaniya dividend toʻlaganda yoki obligatsiya kupon toʻlaganda, brokerlik hisobingizga tushadigan summa odatda eʼlon qilingan raqamdan kamroq boʻladi. Farq soliqdir: u pul toʻlanishidan oldin ushlab qolinadi. Ushbu qoʻllanmada soliqni kim ushlab qolishi, qaysi stavkada va stavka sizning kimligingizga, yaʼni rezident jismoniy shaxs, norezident yoki kompaniya ekaningizga qanday bogʻliqligi tushuntiriladi.

Quyidagi har bir qoida lex.uz saytida eʼlon qilingan Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksidan olingan va 2026-yil 26-sentabr holatiga tekshirilgan. Soliq qonunchiligi oʻzgaradi, baʼzan har yili yanvarda, shuning uchun biror raqamga tayanishdan oldin keltirilgan moddalarning amaldagi matnini tekshiring.

Toʻlov manbaida ushlab qolish: asosiy gʻoya

Oʻzbekiston soliq qonunchiligi dividend va foiz toʻlovchisini soliq agenti deb belgilaydi. Dividend toʻlayotgan kompaniya yoki kupon toʻlayotgan emitent soliqni hisoblaydi, ushlab qoladi va byudjetga toʻlaydi. Siz esa sof summani olasiz.

Rezident jismoniy shaxslar uchun dividendlar va foizlar Soliq kodeksining 375-moddasiga koʻra mulkiy daromad hisoblanadi, 387-modda esa mulkiy daromadni soliq agenti tomonidan soliq solinadigan daromadlar qatoriga kiritadi. Rezidentlarga toʻlanadigan dividendlar boʻyicha 345-moddada soliq agenti soliqni har bir oluvchi va har bir toʻlov boʻyicha alohida hisoblashi, uni dividend yoki foiz toʻlanadigan kundan kechiktirmay byudjetga toʻlashi va oluvchining talabiga binoan soliq davri uchun daromad summasi va ushlab qolingan soliqning umumiy summasi koʻrsatilgan maʼlumotnoma berishi shartligi belgilangan.

Amalda bu Oʻzbekistondagi chakana investorlarning koʻpchiligi bu soliqni oʻzi hisoblamasligini anglatadi. Toʻlov sizga yetib kelganda u allaqachon ushlab qolingan boʻladi.

Rezident jismoniy shaxslar uchun stavkalar

381-modda rezidentlar uchun jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi stavkasini umumiy holda 12% qilib belgilaydi, ikkinchi qismida esa bitta istisno yozilgan: dividendlar va foizlar koʻrinishidagi daromadlarga 5% stavkada soliq solinadi.

Faqat tushuntirish uchun olingan raqamlar bilan misol. Aytaylik, sizda bir aksiyaga 200 UZS dividend eʼlon qilgan UZSE kompaniyasining 1,000 ta aksiyasi bor.

• Yalpi dividend: 1,000 × 200 = 200,000 UZS
• 5% stavkada ushlab qolingan soliq: 10,000 UZS
• Sizga toʻlanadigan sof summa: 190,000 UZS

Korporativ obligatsiya kuponiga ham xuddi shu hisob qoʻllaniladi. Agar sizda har birining nominal qiymati 1,000,000 UZS boʻlgan, yillik kuponi 18% va yilda ikki marta toʻlanadigan oʻnta obligatsiya boʻlsa, har bir toʻlov yalpi 10 × 1,000,000 × 18% ÷ 2 = 900,000 UZS boʻladi. 5% stavkada 45,000 UZS ushlab qolinadi va 855,000 UZS toʻlanadi. Bu raqamlar ham faqat hisob-kitobni koʻrsatish uchun keltirilgan.

Soliq solinmaydigan daromadlar

378-moddada jismoniy shaxslarning umuman soliq solinmaydigan daromadlari sanab oʻtilgan. Jamgʻaruvchilar uchun ikki band muhim:

• 12-band: davlat zayomlari obligatsiyalari boʻyicha yutuqlar hamda Oʻzbekiston Respublikasi davlat qimmatli qogʻozlari boʻyicha foizlar.
• 13-band: jamgʻarma sertifikatlari va davlat qimmatli qogʻozlari boʻyicha daromadlar, shuningdek banklardagi omonatlar boʻyicha foizlar va yutuqlar.

Demak, yuqoridagi sanadagi matnga koʻra, bank omonatingiz boʻyicha foizlar va Oʻzbekiston davlat qimmatli qogʻozlari boʻyicha daromad jismoniy shaxs uchun soliqdan ozod, aksiyalar boʻyicha dividendlar va korporativ obligatsiyalar kuponlariga esa 5% soliq solinadi. Omonatni obligatsiya bilan solishtirganda bu farqni yodda tutish kerak. Bank omonatlari va obligatsiyalar haqidagi qoʻllanmamizda bu batafsil koʻrib chiqilgan.

Norezidentlar uchun stavkalar

Agar siz Oʻzbekistonning soliq rezidenti boʻlmasangiz, boshqa moddalar qoʻllaniladi.

• Norezident jismoniy shaxslar: 382-modda Oʻzbekistondagi manbalardan olingan dividendlar va foizlarga 10% stavka belgilaydi.
• Oʻzbekistonda doimiy muassasasi boʻlmagan norezident kompaniyalar: 353-modda ham dividendlar va foizlarga 10% stavka belgilaydi. 351-modda bu toʻlovlarni toʻlovchi oʻzbek kompaniyasi soliqni ushlab qolishi shart boʻlgan daromadlar qatoriga kiritadi va Oʻzbekiston davlat obligatsiyalari hamda boshqa davlat qimmatli qogʻozlari, shuningdek oʻzbek yuridik shaxslarining xalqaro obligatsiyalari boʻyicha daromadlarga soliq solinmasligini qoʻshimcha qiladi.

354-moddaga koʻra, norezident daromadidan olinadigan soliq daromad toʻlangan kundagi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki kursi boʻyicha soʻmda hisoblanadi va toʻlanadi.

Ikki tomonlama soliqqa tortishdan qochish toʻgʻrisidagi shartnomalar

Oʻzbekiston koʻplab davlatlar bilan soliq shartnomalari tuzgan va shartnoma ushlab qolish stavkasini kamaytirishi yoki bekor qilishi mumkin. 357-modda soliq agentiga shartnoma stavkasini oʻzi qoʻllashga ruxsat beradi, buning uchun ikki asosiy shart bor: daromad oluvchi toʻlov sanasidan kechiktirmay soliq agentiga shartnoma tuzilgan davlatning soliq rezidenti ekanini tasdiqlovchi hujjat taqdim etadi va daromad oluvchi daromadning haqiqiy egasi, Kodeks atamasi bilan aytganda, daromadga haqiqiy huquqqa ega shaxs boʻladi. Agar siz norezident investor boʻlsangiz, brokeringizdan qanday hujjatlar kerakligini oldindan soʻrang, chunki toʻlov sanasidan keyin kelgan sertifikat oʻsha toʻlovga yordam bermaydi.

Oʻzbekiston kompaniyalari uchun stavkalar

Oʻzbekiston soliq rezidenti boʻlgan va dividend oladigan kompaniyaga foyda soligʻi qoidalari boʻyicha soliq solinadi:

• Dividendlar: 343-moddada yuridik shaxs tomonidan Oʻzbekiston soliq rezidentiga toʻlanadigan dividendlarga 345-moddaga muvofiq toʻlov manbaida soliq solinishi, oluvchi esa oʻz soliq solinadigan bazasini aniqlashda ularni chegirib tashlashi aytilgan, shuning uchun bitta dividendga ikki marta soliq solinmaydi. 337-moddaning 11-bandi dividend koʻrinishidagi daromadlar uchun 5% stavka belgilaydi.
• Foizlar: 344-moddaga koʻra rezidentga toʻlanadigan foizlar odatda oluvchining soliq solinadigan bazasiga kiritiladi va foydasining bir qismi sifatida soliqqa tortiladi. 337-moddaning 12-bandidagi umumiy foyda soligʻi stavkasi 15%, banklar esa 1-bandga koʻra 20% toʻlaydi. 344-moddaning ikkinchi qismi rezident kompaniyalar notijorat va byudjet tashkilotlariga depozitlar boʻyicha toʻlaydigan foizlar uchun istisno belgilaydi: ularga toʻlov manbaida soliq solinadi.

Kompaniyalarni soliqqa tortishda jismoniy shaxslarnikiga qaraganda alohida holatlar ancha koʻp, shuning uchun biznes bunday qisqacha sharhga emas, oʻz buxgalteriga tayanishi kerak.

Stavkalarning qisqacha xulosasi

• Rezident jismoniy shaxs: dividendlar 5%, foizlar va kuponlar 5%, bank omonatlari foizlari va davlat qimmatli qogʻozlari soliqdan ozod (378 va 381-moddalar).
• Norezident jismoniy shaxs: dividendlar 10%, foizlar va kuponlar 10% (382-modda).
• Norezident kompaniya: dividendlar 10%, foizlar va kuponlar 10%, davlat qimmatli qogʻozlari soliqdan ozod (351 va 353-moddalar).
• Rezident kompaniya: dividendlar 5%, foizlar foyda tarkibida 15%, banklar uchun 20% stavkada soliqqa tortiladi (337, 343 va 344-moddalar).

Shartnoma qoʻllanilsa va hujjatlar joyida boʻlsa, shartnoma stavkalari ushbu roʻyxatdagidan past boʻlishi mumkin.

Bu daromadliligingiz uchun nimani anglatadi

Soliq investitsiyalar oʻrtasidagi solishtirishni oʻzgartiradi. 18% kuponli va 5% soliq solinadigan obligatsiya rezident jismoniy shaxsga narx oʻzgarishini hisobga olmaganda 17.1% qoldiradi, pastroq stavkali omonat esa soliqdan ozod boʻlishi mumkin. P/E koeffitsienti, dividendlar va dividend daromadliligi haqidagi qoʻllanmamizda tushuntirilgan aksiyaning dividend daromadliligi odatda soliqdan oldin koʻrsatiladi, shuning uchun rezident haqiqatda oladigan summa 5% kamroq boʻladi.

Finmind toʻlovlar taqvimida eʼlon qilingan toʻlovlarni koʻrayotganda, soliq eʼlon qilingan dividend yoki kupondan ushlab qolinishini, shuning uchun rezident uning taxminan 95% ini olishini yodda tuting. Kupon shartlarini qanday oʻqish obligatsiya daromadliligi, kupon va narxi maqolasida tushuntirilgan, listingdagi obligatsiyalarni esa UZSE obligatsiyalari sahifasida koʻrishingiz mumkin.

Ushbu maqola faqat taʼlim uchun moʻljallangan va investitsiya maslahati emas. Qimmatli qogʻozlarga investitsiya qilish xavf bilan bogʻliq, jumladan kiritilgan mablagʻni yoʻqotish xavfi ham bor.